8. Uṇādikappa (Uṇādi suffixes chapter)
The uṇādi chapter gives the remaining primary suffixes — u, ṇu, yu, tu, ta, tha, ma, ra, ṇa and the rest — with the words they form.
Chaṭṭhakaṇḍa (Sixth Section)
Section titled “Chaṭṭhakaṇḍa (Sixth Section)”§624 (563): Kattari kita (the kita suffixes denote the agent) utsarga
Section titled “§624 (563): Kattari kita (the kita suffixes denote the agent) utsarga ”Kattuiccetasmiṃ atthe kita paccayā honti.
Kāru, kāruko, kārako, pācako, kattā, janitā, pacitā, netā.
The kita suffixes are used in the sense of the agent (kattu).
§625 (605): Bhāvakammesu kiccattakkhatthā (the kicca suffixes, tta and the kha-type suffixes denote the action and the object) utsarga
Section titled “§625 (605): Bhāvakammesu kiccattakkhatthā (the kicca suffixes, tta and the kha-type suffixes denote the action and the object) utsarga ”Bhāvakammaiccetesvatthesu kicca tta khattha iccete paccayā honti.
Upasampādetabbaṃ upasampādanīyaṃ bhavatā, sayitabbaṃ bhavatā, kattabbaṃ bhavatā1, bhottabbo odano bhavatā, asitabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, asitaṃ bhavatā, sayitaṃ bhavatā, pacitaṃ bhavatā, asitaṃ asanaṃ bhavatā, sayitaṃ sayanaṃ bhavatā, pacito odano bhavatā, kiñcissayo, īsassayo, dussayo, sussayo bhavatā.
The suffixes kicca, tta and those with the sense of kha (khattha)2 are used in the senses of the action (bhāva) and the object (kamma).
§626 (634): Kammani dutiyāya tto (tta denotes the agent when the object stands in the second form) apavada
Section titled “§626 (634): Kammani dutiyāya tto (tta denotes the agent when the object stands in the second form) apavada ”Kammani iccetasmiṃ atthe dutiyāyaṃ vibhattiyaṃ kattari ttapaccayo hoti.
Dānaṃ dinno devadatto, sīlaṃ rakkhito devadatto, bhattaṃ bhutto devadatto, garuṃ upāsito devadatto.
When the object (kamma) is in the second inflection ②, the suffix tta is used in the sense of the agent.
§627 (652): Khyādīhi mana ma ca to vā (mana after khi and the like; and optionally t for its m) apavada
Section titled “§627 (652): Khyādīhi mana ma ca to vā (mana after khi and the like; and optionally t for its m) apavada ”Khi bhī su ru hu vā dhū hi lū pī adaiccevamādīhi dhātūhi mana paccayo hoti, massa ca to hoti vā.
Khīyanti upaddavā etthāti khemo, bhāyitabboti bhemo3, bhāyanti etasmāti vā bhemo, raṃsiyo abhissavetīti somo, ravati gacchatīti romo, huvati juhvati etenāti homo, paṭilomavasena vāti gacchatīti vāmo, lāmakavasena vāti gacchati pavattatīti vā vāmo, dhunāti kampatīti dhūmo, seṭṭhabhāvena hinoti pavattati cittaṃ etasminti hemo, lunitabboti lomo, maṃsacammāni lunāti chindatīti vā lomo, piyanaṃ pemo, piyāyitabboti vā pemo, sukhadukkhaṃ adati bhakkhatīti attā, jātijarāmaraṇādīhi adīyate bhakkhīyateti vā attā, ātumā.
After the roots khi, bhī, su, ru, hu, vā, dhū, hi, lū, pī, ada and the like, the suffix mana is used; and optionally its m becomes t.
§628 (653): Samādīhi tha mā (tha and ma after samu and the like) apavada
Section titled “§628 (653): Samādīhi tha mā (tha and ma after samu and the like) apavada ”Samu damu dara raha du hi si bhī dā yā sā ṭhābhasaiccevamādīhi dhātūhi tha ma paccayā honti.
Sametīti samatho, damatīti damatho, damanaṃ vā damatho, damitabboti vā damatho, daratīti daratho, jiṇṇabhāvaṃ rahissati gaṇhissatīti ratho, dabbasambhāre rahati gaṇhātīti vā ratho, davati gacchatīti dumo, davati vuddhi viruḷhi gacchati pavattatīti uddhaṃ vā dumo, pathavīpabbatādīsu gacchati patatīti himo, kammavācāya bandhati etthāti sīmā4. Bandhitabbāti vā sīmā. Bhāyanti etasmāti bhīmo, satte avakhaṇḍenti nivārenti etenāti dāmo, mūsikādīhi khādīyati avakhaṇḍīyatīti vā dāmo, yāti gacchatīti yāmo, paresaṃ cittaṃ gaṇhituṃ samatthetīti sāmo, tiṭṭhanti etenāti thāmo, bhasati bhasmīkarīyatīti bhasmā.
After the roots samu, damu, dara, raha, du, hi, si, bhī, dā, yā, sā, ṭhā, bhasa and the like, the suffixes tha and ma are used.
§629 (569): Gahassu’padhasse vā (optionally e for the penultimate a of gaha) apavada
Section titled “§629 (569): Gahassu’padhasse vā (optionally e for the penultimate a of gaha) apavada ”Gaha iccetassa dhātussa upadhassa akārassa etta hoti vā.
Dabbasambhāra5 gaṇhātīti gehaṃ, gahaṃ.
The penultimate (upadhā) letter a of the root gaha optionally becomes e.
§630 (654): Masussa sussa cchara ccherā (cchara, cchera for the su of masu) apavada
Section titled “§630 (654): Masussa sussa cchara ccherā (cchara, cchera for the su of masu) apavada ”Masu iccetassa pāṭipadikassa sussa ccharaccherādesā honti.
Maccharatīti maccharo6, evaṃ macchero.
The su of the nominal base (pāṭipadika) masu is replaced by cchara and cchera.
§631 (655): Āpubbacarassa ca (and [cchariya, cchara, cchera] for cara after ā, the ā shortened) apavada
Section titled “§631 (655): Āpubbacarassa ca (and [cchariya, cchara, cchera] for cara after ā, the ā shortened) apavada ”Āpubbassa cara iccetassa dhātussa cchariyaccharaccherā desā honti, āpubbassa ca rasso hoti.
Ābhuso caritabbanti acchariyaṃ. Evaṃ accharaṃ, accheraṃ.
Caggahaṇena masussa sussāpi cchariyādeso hoti, macchariyaṃ.
The root cara preceded by ā is replaced by cchariya, cchara and cchera, and the preceding ā is shortened.
By the mention of ca, the su of masu is also replaced by cchariya: macchariyaṃ.
§632 (656): Ala kala salehi layā (la and ya after ala, kala, sala) apavada
Section titled “§632 (656): Ala kala salehi layā (la and ya after ala, kala, sala) apavada ”Ala kala sala iccetehi dhātūhi la yapaccayā honti.
Alati samatthetīti allaṃ7, kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kallaṃ, salati gacchati pavisatīti sallaṃ. Evaṃ alyaṃ, kalyaṃ, salyaṃ.
After the roots ala, kala and sala, the suffixes la and ya are used.
§633 (657): Yāṇa lāṇā (yāṇa and lāṇa after kala and sala) apavada
Section titled “§633 (657): Yāṇa lāṇā (yāṇa and lāṇa after kala and sala) apavada ”Tehi kala sala iccetehi dhātūhi yāṇa lāṇapaccayā honti.
Kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kalyāṇaṃ, gaṇato paṭikkamitvā salanti etthāti paṭisalyāṇaṃ. Evaṃ sallāṇo, paṭisallāṇo.
After those roots, kala and sala, the suffixes yāṇa and lāṇa are used.
§634 (658): Mathissa thassa lo ca (l for the th of matha; and the insertion of k) apavada
Section titled “§634 (658): Mathissa thassa lo ca (l for the th of matha; and the insertion of k) apavada ”Matha iccetassa dhātussa thassa lādesohoti. Aññamaññaṃ mathati viloḷatīti mallo, mallaṃ.
Caggahaṇena lato ko ca āgamo hoti8. Mallako, mallakaṃ.
The th of the root matha is replaced by l.
By the mention of ca, k is also inserted (āgama) after the la: mallako, mallakaṃ.
§635 (559): Pesātisaggapattakālesukiccā (the kicca suffixes in the senses of command, permission and due time) apavada
Section titled “§635 (559): Pesātisaggapattakālesukiccā (the kicca suffixes in the senses of command, permission and due time) apavada ”Pesa atisagga pattakāla iccetesvatthesu kiccapaccayā honti.
Kattabbaṃ kammaṃ bhavatā, karaṇīyaṃ kiccaṃ bhavatā, bhottabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, bhojanīyaṃ bhojanaṃ bhavatā, ajjhayitabbaṃ ajjheyyaṃ bhavatā, ajjhayanīyaṃ ajjheyyaṃ bhavatā.
The kicca suffixes are used in the senses of command (pesa), permission (atisagga) and the time having come (pattakāla).
§636 (659): Avassakā’dhamiṇesu ṇī ca (ṇī, and the kicca suffixes, in the senses of necessity and of a debtor) apavada
Section titled “§636 (659): Avassakā’dhamiṇesu ṇī ca (ṇī, and the kicca suffixes, in the senses of necessity and of a debtor) apavada ”Avassaka adhamiṇa iccetesvatthesu ṇīpaccayo hoti, kiccā ca.
Avassake9 tāva – kārīsi me kammaṃ avassaṃ hārīsi me bhāraṃ avassaṃ.
Adhamiṇe – dāyīsi me sataṃ iṇaṃ, dhārīsi me sahassaṃ iṇaṃ.
Kiccā ca – dātabbaṃ me bhavatā sataṃ iṇaṃ. Dhārayitabbaṃ me bhavatā sahassaṃ iṇaṃ, kattabbaṃ me bhavatā gehaṃ, karaṇīyaṃ me bhavatā kiccaṃ, kāriyaṃ me bhavatā sayanaṃ10.
The suffix ṇī is used in the senses of necessity (avassaka) and of a debtor (adhamiṇa), and so are the kicca suffixes.
§637 (0): Arahasakkādīhi tuṃ (tuṃ with any root when arahati, sakkā and the like are used) apavada
Section titled “§637 (0): Arahasakkādīhi tuṃ (tuṃ with any root when arahati, sakkā and the like are used) apavada ”Araha sakka bhabbaiccevamādīhi payoge sati sabbadhātūhi tuṃpaccayo hoti.
Arahā bhavaṃ vattuṃ, arahā bhavaṃ kattuṃ, sakkā bhavaṃ hantuṃ11, sakkā bhavaṃ janetuṃ, janituṃ, bhavituṃ, sakkā bhavaṃ dātuṃ, sakkā bhavaṃ gantuṃ, bhabbo12 bhavaṃ janetuṃ iccevamādi.
When araha, sakka, bhabba and the like are used in the construction (payoga), the suffix tuṃ is used after every root.
§638 (660): Vajādīhipabbajjādayo nippajjante (pabbajjā and the like are formed from vaja and the like as they stand) vidhyaṅga
Section titled “§638 (660): Vajādīhipabbajjādayo nippajjante (pabbajjā and the like are formed from vaja and the like as they stand) vidhyaṅga ”Vajaiccevamādīhi dhātūhi, upasaggapaccayādīhi ca pabbajjādayo saddā nippajjante.
Paṭhamameva vajitabbāti pabbajjā, iñjanaṃ ejjā, samajjanaṃ samajjā, nisīdanaṃ nisajjā, vijānanaṃ vijjā visajjanaṃ visajjā, padanaṃ pajjā, hananaṃ vajjhā, esanaṃ icchā, atiesanaṃ aticchā, sadanaṃ sajjā, abhiesanaṃ abhijjhā13, sayanti etthāti seyyā, sammā cittaṃ nidheti etāyāti saddhā, caritabbā cariyā, karaṇaṃ kiriyā, rujanaṃ rucchā, padanaṃ pacchā14, riñcanaṃ ricchā, tikicchanaṃ tikicchā15, saṃkocanaṃ saṃkucchā, madanaṃ macchā, labhanaṃ lacchā, raditabbāti16 racchā, radanaṃ vilekhanaṃ vāracchā, adho bhāgena gacchatīti tiracchā, tiracchāno, ajanaṃ acchā, titikkhatīti titikkhā, saha āgamanaṃ sāgacchā, duṭṭhu bhakkhanaṃ dobhacchā, duṭṭhu rosanaṃ durucchā, pucchanaṃ pucchā, muhanaṃ mucchā, vasanaṃ vacchā, kacanaṃ kacchā, saha kathanaṃ sākacchā, tudanaṃ tucchā, visanaṃ vicchā, pisanaṃ picchillā, sukhadukkhaṃ mudati bhakkhatīti maccho, sattānaṃ pāṇaṃ museti cajetīti maccu, satanaṃ saccaṃ, uddhaṃ dhunāti kampatīti uddhaccaṃ, naṭanaṃ naccaṃ, nitanaṃ niccaṃ, tathanaṃ tacchaṃ iccevamādi.
The words pabbajjā and the like are formed as they stand from the roots vaja and so on, and from prefixes, suffixes and the like.
§639 (585): Kvilopo ca (and the elision of kvi; the words again formed as they stand) utsarga
Section titled “§639 (585): Kvilopo ca (and the elision of kvi; the words again formed as they stand) utsarga ”Kvilopo hoti, puna ca nippajjante.
Vividhehi sīlādiguṇehi bhavatīti vibhū, visesena vā bhavatīti vibhū, sayaṃ attanā bhavatīti sayambhū, abhibhavitvā17 bhavatīti abhibhū, saṃ suṭṭhu dhunāti kampatīti sandhū18, visesena bhāti dibbatīti vibhā, nissesena bhāti dibbatīti nibhā, pakārena bhāti dibbatīti pabhā, saha bhāsanti etthāti sabhā, ābhuso bhāti dibbatīti ābhā, bhujena kuṭilena gacchatīti bhujago, turitaturito gacchatīti turago, saṃ suṭṭhu pathaviṃ khanatīti saṅkho, visesena yamati uparamatīti viyo, suṭṭhu manati jānātīti sumo, pari samantato tanoti vitthāretīti parito iccevamādi.
kvi is elided (lopa), and the words are again formed as they stand.
§640 (0): Sacajānaṃ kagā ṇānubandhe (k, g for a root-final c, j before a ṇ-marked suffix) apavada
Section titled “§640 (0): Sacajānaṃ kagā ṇānubandhe (k, g for a root-final c, j before a ṇ-marked suffix) apavada ”Saca jānaṃ dhātūnamantānaṃ cajānaṃ kagādesā honti yathāsaṅkhyaṃ ṇānubandhe paccaye pare.
Oko, pāko, seko, soko, viveko, cāgo, yogo, bhogo, rogo, rāgo, bhāgo, bhaṅgo, raṅgo, saṅgo.
When a suffix with ṇ as its indicatory letter (anubandha) follows, the final c and j of roots having c and j are replaced by k and g respectively.
§641 (572): Nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi ca (ana, ānana, aka, ānanaka for yu and ṇvu after nuda etc., and after causatives) apavada
Section titled “§641 (572): Nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi ca (ana, ānana, aka, ānanaka for yu and ṇvu after nuda etc., and after causatives) apavada ”Nuda sūda jana su lū hu pu bhū ñā a sa19 samuiccevamādīhi dhātūhi, phanda citi āṇa iccevamādīhi sakāritehi ca yuṇvūnaṃ paccayānaṃ ana ānana aka ānanakādesā honti yathāsaṅkhyaṃ kattari, bhāvakaraṇesu ca.
Kattari tāva – panudatīti panūdano. Evaṃ sūdano, janano, savaṇo, lavano, havano, pavano, bhavano, ñāṇo, asano, samaṇo.
Bhāve ca – panudate panūdanaṃ. Evaṃ sūdanaṃ, jananaṃ, savaṇaṃ, lavanaṃ, havanaṃ, pavanaṃ, bhavanaṃ, ñāṇaṃ, asanaṃ, samaṇaṃ, sañjānanaṃ, kuyate kānanaṃ.
Kārite ca – phandāpīyate phandāpanaṃ, cetāpīyate cetāpanaṃ, āṇāpīyate āṇāpanaṃ.
Karaṇe – nudanti anenāti nūdanaṃ, evaṃ sūdanaṃ, jananaṃ, savaṇaṃ, lavanaṃ20, havanaṃ, pavanaṃ, bhavanaṃ21, ñāṇaṃ, asanaṃ, samaṇaṃ22.
Puna kattari – nudatīti nūdako, sūdatīti sūdako23, janetīti janako, suṇotīti sāvako, lunātīti lāvako, juhotīti hāvako, punātīti pāvako, bhavatīti bhāvako, jānātīti jānako, asatīti asako, upāsatīti upāsako, sametīti samako.
Kārite tu – phandāpayatīti phandāpayako. Evaṃ āṇāpayako, cetāpayako, sañjānanako.
After the roots nuda, sūda, jana, su, lū, hu, pu, bhū, ñā, asa, samu and the like, and after phanda, citi, āṇa and the like when they carry a causative (sakārita), the suffixes yu and ṇvu are replaced by ana, ānana, aka and ānanaka respectively, in the sense of the agent and also in the senses of the action and the instrument.
§642 (588): I ya ta ma ki e sāna’mantassaro dīghaṃ kvaci du sa ssa guṇaṃ do raṃ sakkhī ca (lengthened pronoun + disa, risa, dikkha, dī: īdiso, tādiso, kīdiso) apavada
Section titled “§642 (588): I ya ta ma ki e sāna’mantassaro dīghaṃ kvaci du sa ssa guṇaṃ do raṃ sakkhī ca (lengthened pronoun + disa, risa, dikkha, dī: īdiso, tādiso, kīdiso) apavada ”Iya ta ma ki e sa iccetesaṃ sabbanāmānamanto saro dīghamāpajjate, kvaci dusa iccetassa dhātussa ukāro guṇamāpajjate, dakāro rakāramāpajjate, dhātvantassa sassa ca sa kkha ī iccete ādesā honti yathāsambhavaṃ. Ete saddā sakena sakena nāmena yathānuparodhena buddhasāsane pacchā puna nippajjante.
Imamiva naṃ passatīti īdiso, yamiva naṃ passatīti yādiso, tamiva naṃ passatīti tādiso, mamiva naṃ passatīti mādiso, kimiva naṃ passatīti kīdiso, etamiva naṃ passatīti ediso, samānamiva naṃ passatīti sādiso. Imamiva naṃ passatīti īriso, yamiva naṃ passatīti yāriso, tamiva naṃ passatīti tāriso, mamiva naṃ passatīti māriso, kimiva naṃ passatīti kīriso, etamiva naṃ passatīti eriso, samānamiva naṃ passatīti sāriso. Imamiva naṃ passatīti īdikkho, yamiva naṃ passatīti yādikkho, tamiva naṃ passatīti tādikkho, evaṃ mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. Īdī, yādī, tādī, mādī, kīdī, edī, sādī.
Caggahaṇena tesameva saddānaṃ iyaiccevamādīnamanto ca saro kvaci dīghatthamāhu. Īdikkho, yādikkho, tādikkho, mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. Idiso, sadiso, sariso, sarikkho.
The final vowel of the pronouns i, ya, ta, ma, ki, e and sa24 is lengthened; in some places the letter u of the root dusa takes guṇa, its letter d becomes the letter r, and the root’s final s is replaced by sa, kkha and ī, as each word allows. These words are afterwards formed again in the Buddha’s dispensation, each under its own name, in whatever way leaves it unobstructed.
By the mention of ca, they say, the final vowel of those same words, i, ya and the rest, is also long in some places.
§643 (635): Bhyādīhi mati budhi pūjādīhi ca tto (tta after bhī etc., and after roots of thinking, knowing and honouring) apavada
Section titled “§643 (635): Bhyādīhi mati budhi pūjādīhi ca tto (tta after bhī etc., and after roots of thinking, knowing and honouring) apavada ”Bhīiccevamādīhi dhātūhi, mati. Budhi pūjādito ca tta paccayo hoti.25
Bhāyitabboti bhīto, supitabboti sutto, mijjitabbo sinehetabboti mitto, sammannitabboti sammato, saṃ suṭṭhu mānitabbo pūjetabboti sammato, sammānīyitthāti sammato, saṃkappīyateti saṅkappito, saṃkappīyitthāti saṅkappito, sampādīyateti sampādito, sampādīyitthāti sampādito, avadhārīyateti avadhārito, avadhārīyitthāti avadhārito, bujjhitabbo ñātabboti buddho, ajjhayitabboti ito, etabbo gantabboti ito, viditabbo ñātabboti vidito, takkīyateti takkito, pūjīyateti pūjito, pūjīyitthāti pūjito, apacāyitabboti apacāyito, mānitabbo pūjetabboti mānito, apacīyateti apacito, vandīyateti vandito, vandīyitthāti vandito, sakkarīyateti sakkārito, sakkarīyitthāti sakkārito.
The suffix tta is used after the roots bhī and the like, and after mati, budhi, pūjā and the like.
§644 (661): Vepu sī dava vamu ku dā bhū hvādīhi thu ttima ṇimā nibbatte (thu, ttima, ṇima, “produced by”, after vepu, sī, dava, vamu, ku, dā, bhū, hu etc.) apavada
Section titled “§644 (661): Vepu sī dava vamu ku dā bhū hvādīhi thu ttima ṇimā nibbatte (thu, ttima, ṇima, “produced by”, after vepu, sī, dava, vamu, ku, dā, bhū, hu etc.) apavada ”Vepu sī dava vamu ku dā bhū huiccevamādīhi dhātūhi yathāsambhavaṃ thu ttima ṇimapaccayā honti nibbattatthe.
Vepanaṃ vepo, tena nibbatto vepathu, sayanaṃ sayo, tena nibbatto sayathu, davanaṃ davo, tena nibbatto davathu26. Vamanaṃ vamo, tena nibbatto vamathu. Kutti karaṇaṃ, tena nibbattaṃ kuttimaṃ. Dāti dānaṃ, tena nibbattaṃ dattimaṃ. Bhūti bhavanaṃ, tena nibbattaṃ bhottimaṃ. Avahuti avahanaṃ, tena nibbattaṃ ohāvimaṃ.
The suffixes thu, ttima and ṇima are used in the sense of what is produced (nibbatta) after the roots vepu, sī, dava, vamu, ku, dā, bhū, hu and the like, as each allows.
§645 (662): Akkose namhāni (āni in reproach, when na is present) apavada
Section titled “§645 (662): Akkose namhāni (āni in reproach, when na is present) apavada ”Akkosaiccetasmiṃ atthe namhi paṭisedhayutte ānipaccayo hoti dhātūhi.
Na gamitabbaṃ agamāni te jamma desaṃ, na kattabbaṃ akarāṇi te jamma kammaṃ.
Namhīti kimatthaṃ? Vipatti te jamma, vikati te jamma.
Akkoseti kimatthaṃ? Na gantabbā agati te.
The suffix āni is used after roots in the sense of reproach (akkosa) when the negative na is present.
§646 (419): Ekādito sakissa kkhattuṃ (kkhattuṃ for sakiṃ after eka and the other numerals: “once”, “twice”) apavada
Section titled “§646 (419): Ekādito sakissa kkhattuṃ (kkhattuṃ for sakiṃ after eka and the other numerals: “once”, “twice”) apavada ”Ekādito sakissa kkhattuṃ hoti.
Ekassa padatthassa sakiṃ vāraṃ ekakkhattuṃ, dvinnaṃ padatthānaṃ sakiṃ vāraṃ dvikkhattuṃ, tiṇṇaṃ padatthānaṃ sakiṃ vāraṃ tikkhattuṃ, evaṃ catukkhattuṃ, pañcakkhattuṃ, chakkhattuṃ, sattakkhattuṃ, aṭṭhakkhattuṃ, navakkhattuṃ, dasakkhattuṃ. Iccevamādayo saddā yojetabbā.
After eka and the like, sakiṃ (“once”) is replaced by kkhattuṃ.
§647 (663): Sunassunassoṇa vānuvānūnunakhunānā (soṇo, svāno, suvāno, sūno, sunakho, suno, sā, sāno: the shapes of suna, “dog”) apavada
Section titled “§647 (663): Sunassunassoṇa vānuvānūnunakhunānā (soṇo, svāno, suvāno, sūno, sunakho, suno, sā, sāno: the shapes of suna, “dog”) apavada ”Suna iccetassa pāṭipadikassa unassa oṇa vāna uvāna ūna unakha una ā ānādesā honti.
Sāmikassa saddaṃ suṇātīti soṇo, sāmikassa saddaṃ suṇātīti svāno, evaṃ suvāno, sūno, sunakho, suno, sā, sāno.
The una of the nominal base (pāṭipadika) suna is replaced by oṇa, vāna, uvāna, ūna, unakha, una, ā and āna.
§648 (664): Taruṇassa susu ca (and susu for taruṇa, “young”) apavada
Section titled “§648 (664): Taruṇassa susu ca (and susu for taruṇa, “young”) apavada ”Taruṇaiccetassa pāṭipadikassa susu ādeso hoti.
Susu kāḷakeso.
The nominal base (pāṭipadika) taruṇa is replaced by susu.
§649 (665): Yuvassuvassuvuvānunūnā (uva, uvāna, una, ūna for the uva of yuva) apavada
Section titled “§649 (665): Yuvassuvassuvuvānunūnā (uva, uvāna, una, ūna for the uva of yuva) apavada ”Yuva iccetassa pāṭipadikassa uvassa uvauvāna unaūnādesā honti.
Yuvā, yuvāno, yuno, yūno.
The uva of the nominal base (pāṭipadika) yuva is replaced by uva, uvāna, una and ūna.
§650 (651): Kāle vattamānātīte ṇvādayo (ṇu and the rest in present and past time) utsarga
Section titled “§650 (651): Kāle vattamānātīte ṇvādayo (ṇu and the rest in present and past time) utsarga ”Kāle vattamānatthe ca atītatthe ca ṇu yu tapaccayā honti.
Akāsi, karotīti kāru29, agacchi, gacchatīti, vāyu, abhavi, bhavatīti bhūtaṃ.
The suffixes ṇu, yu and ta are used in the senses of present and past time.
§651 (647): Bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa (ṇī, ghiṇ after gamu and the like, in the future sense) apavada
Section titled “§651 (647): Bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa (ṇī, ghiṇ after gamu and the like, in the future sense) apavada ”Bhavissatikālatthe gamu bhaja su ṭhāiccevamādīhi dhātūhi ṇī ghiṇa paccayā honti.
Āyatiṃ gamituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti gāmī, āyatiṃ bhajituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti bhājī, āyatiṃ passavituṃ30 sīlaṃ yassa, so hotīti passāvi, āyatiṃ paṭṭhāyituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti paṭṭhāyi31.
The suffixes ṇī and ghiṇ are used in the sense of future time after the roots gamu (“go”), bhaja (“resort to”), su (“flow”), ṭhā (“stand”) and the like.
§652 (648): Kriyāyaṃ ṇvu tavo (ṇvu, tu when an action is the purpose, in the future sense) apavada
Section titled “§652 (648): Kriyāyaṃ ṇvu tavo (ṇvu, tu when an action is the purpose, in the future sense) apavada ”Kriyāyamatthe ṇvu tu iccete paccayā honti bhavissatikāle.
‘‘Karissa’’nti kārako vajati, ‘‘bhuñjissa’’nti bhottā vajati.
The suffixes ṇvu and tu are used in the sense of an action (kriyā) in future time.
§653 (306): Bhāvavācimhi catutthī (the fourth form ④ with a word of action, for the purpose) apavada
Section titled “§653 (306): Bhāvavācimhi catutthī (the fourth form ④ with a word of action, for the purpose) apavada ”Bhāvavācimhi catutthīvibhatti hoti bhavissatikāle,
Pacissate, pacanaṃ vā pāko, pākāya vajati.
Bhuñjissate, bhojanaṃ vā bhogo, bhogāya vajati.
Naccissate, naccanaṃ vā naccaṃ, naccāya vajati.
With a word that expresses an action (bhāva), the fourth inflection ④ is used in future time.
§654 (649): Kammani ṇo (ṇa with the object as first member, in the future sense) apavada
Section titled “§654 (649): Kammani ṇo (ṇa with the object as first member, in the future sense) apavada ”Kammani upapade ṇapaccayo hoti bhavissatikāle.
Nagaraṃ karissati nagarakāro vajati, sāliṃ lāvissati sālilāvo vajati, dhaññaṃ vapissati dhaññavāpo vajati, bhogaṃ dadissati bhogadāyo vajati, sindhuṃ pivissati sindhupāyo vajati.
When the object (kamma) is the accompanying word (upapada), the suffix ṇa is used in future time.
§655 (650): Sese ssaṃ ntumānānā (ssaṃ, ntu, māna, āna in the remaining [future] sense) apavada
Section titled “§655 (650): Sese ssaṃ ntumānānā (ssaṃ, ntu, māna, āna in the remaining [future] sense) apavada ”Sesaiccetasmiṃ atthe ssaṃ ntu māna āna iccete paccayā honti bhavissatikāle kammūpapade.
Kammaṃ karissati kammaṃ karissaṃ, evaṃ kammaṃ karonto, kammaṃ kurumāno, kammaṃ karāno vajati.
Bhojanaṃ bhuñjissati bhojanaṃ bhuñjissaṃ, evaṃ bhojanaṃ bhuñjanto, bhojanaṃ bhuñjamāno, bhojanaṃ bhuñjāno vajati.
Khādanaṃ khādissati khādanaṃ khādissaṃ, evaṃ khādanaṃ khādanto, khādanaṃ khādamāno, khādanaṃ khādāno vajati.
Maggaṃ carissati maggaṃ carissaṃ, evaṃ maggaṃ caranto, maggaṃ caramāno, maggaṃ carāno vajati.
Bhikkhaṃ bhikkhissati bhikkhaṃ bhikkhissaṃ, evaṃ bhikkhaṃ bhikkhanto, bhikkhaṃ bhikkhamāno, bhikkhaṃ bhikkhāno vajati.
The suffixes ssaṃ, ntu, māna and āna are used in the remaining sense (sesa), in future time, when the object is the accompanying word (upapada).
§656 (666): Chadādīhi ta traṇa (ta, traṇ after chada and the like) apavada
Section titled “§656 (666): Chadādīhi ta traṇa (ta, traṇ after chada and the like) apavada ”Chada citi su nī vida pada tanu yata ada mada yuja vatu mida mā pu kala vara vepu gupa dā32 iccevamādīhi dhātūhi tatraṇa iccete paccayā honti yathāsambhavaṃ.
Ātapaṃ chādetīti chattaṃ, chatraṃ.
Ārammaṇaṃ cintetīti cittaṃ, citraṃ. Cintenti sampayuttadhammā etenāti33 vā cittaṃ, citraṃ.
Atthe abhissavetīti suttaṃ, sutraṃ. Atthe sūcetīti vā suttaṃ, sutraṃ34.
Satte netīti nettaṃ, netraṃ. Satte icchitaṭṭhānaṃ nenti etenāti vā nettaṃ, netraṃ.
Pakārena vidatīti pavittaṃ, pavitraṃ. Vividhena ākārena maṅga pāpaṃ punāti, sodhetīti pavittaṃ, pavitraṃ. Sucibhāvaṃ vā pāpuṇātīti pavittaṃ, pavitraṃ.
Padati pāpuṇātīti patto, patro. Āhārā patanti ettha bhājaneti pattaṃ, patraṃ. Padati pavattatīti vā pattaṃ, patraṃ.
Tanoti vitthāretīti tantaṃ, tantraṃ, tanitabbaṃ vitthāretabbanti vā tantaṃ, tantraṃ35.
Yatatīti yattaṃ, yatraṃ36. Yatati vīriyaṃ karoti etenāti vā yattaṃ, yatraṃ. Yatanaṃ vā yattaṃ, yatraṃ.
Sukhadukkhaṃ adati bhakkhatīti attā, atrā.
Madatīti mattaṃ, matraṃ.
Vatthuṃ yujjanti etenāti yottaṃ, yotraṃ.
Vattatīti vattaṃ, vatraṃ.
Midati sinehaṃ karotīti mittaṃ. Mitraṃ. Midati sinehati etāyāti mettā, metrā.
Pari samantato sabbākārena minanti etāyāti mattā, matrā. Mānanaṃ vā mattaṃ, matraṃ.
Attano kulaṃ punāti sodhetīti putto, putro.
Kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kalattaṃ, kalatraṃ.
Saṃsuṭṭhu vāreti etenāti varattaṃ, varatraṃ.
Vepati kampatīti vettaṃ, vetraṃ.
Gopitabbaṃ rakkhitabbanti guttaṃ. Gutraṃ, gottaṃ, gotraṃ.
Dāti avakhaṇḍati etenāti dāttaṃ, dātraṃ iccevamādi.
The suffixes ta and traṇ are used, as each root admits, after the roots chada (“cover”), citi (“think”), su (“flow; hear”), nī (“lead”), vida (“know”), pada (“go”), tanu (“stretch”), yata (“strive”), ada (“eat”), mada (“be intoxicated”), yuja (“yoke”), vatu (“go on”), mida (“be affectionate”), mā (“measure”), pu (“purify”), kala (“count”), vara (“restrain”), vepu (“tremble”), gupa (“guard”), dā (“cut”) and the like.
§657 (667): Vadādīhi ṇitto gaṇe (ṇitta after vada and the like in the sense of a group) apavada
Section titled “§657 (667): Vadādīhi ṇitto gaṇe (ṇitta after vada and the like in the sense of a group) apavada ”Vada cara varaiccevamādīhi dhātūhi ṇittapaccayo hoti gaṇatthe.
Vāditānaṃ gaṇo vādittaṃ. Evaṃ cārittaṃ, vārittaṃ, iccevamādi.
The suffix ṇitta is used in the sense of a group (gaṇa) after the roots vada (“sound, speak”), cara (“move, practise”), vara (“restrain”) and the like.
§658 (668): Midādīhi ttitiyo (tti, ti after mida and the like) apavada
Section titled “§658 (668): Midādīhi ttitiyo (tti, ti after mida and the like) apavada ”Mida pada ranja tanu dhāiccevamādīhi dhātūhi tti ti iccete paccayā honti.
Midati sinehatīti metti, padati gacchatīti patti, ranjati etthāti ratti, tanoti vitthāretīti tanti, attano kulaṃ tanoti vitthāretīti vā tanti, paresaṃ itthīnaṃ puttaṃ dhāretīti dhāti, khīraṃ dhāretīti vā dhāti, attano sabhāvaṃ dhāretīti vā dhāti iccevamādi.
The suffixes tti and ti are used after the roots mida (“be affectionate”), pada (“go”), ranja (“be coloured, delight”), tanu (“stretch”), dhā (“hold”) and the like.
§659 (669): Usu ranja daṃsānaṃ daṃsassa daḍḍhoḍha ṭhā ca (daḍḍha for daṃsa; and ḍha, ṭha after usu, ranja) apavada
Section titled “§659 (669): Usu ranja daṃsānaṃ daṃsassa daḍḍhoḍha ṭhā ca (daḍḍha for daṃsa; and ḍha, ṭha after usu, ranja) apavada ”Usu ranja daṃsa iccetesaṃ dhātūnaṃ daṃsassa daḍḍhādeso hoti, ḍha ṭhapaccayā ca honti.
Usīyate uḍḍho, ranjanti etthāti raṭṭhaṃ, daṃsīyateti daḍḍho.
Among the roots usu (“burn”), ranja (“be coloured, delight”) and daṃsa (“bite”), daṃsa is replaced by daḍḍha, and the suffixes ḍha and ṭha are used.
§660 (670): Sūvusānamūvusānamatothoca (at for the ū, u, asa of sū, vu, asa; and tha) apavada
Section titled “§660 (670): Sūvusānamūvusānamatothoca (at for the ū, u, asa of sū, vu, asa; and tha) apavada ”Sūvu asa iccetesaṃ dhātūnaṃ ūuasānaṃ atādeso hoti, thapaccayo ca.
Savati hiṃsati etenāti satthaṃ, hirottappaṃ saṃvarati etenāti vatthaṃ, saddānurūpaṃ asati bhavatīti attho,
The ū, u and asa of the roots sū (“hurt”), vu (“cover”) and asa (“be”) are replaced by at, and the suffix tha is used.
§661 (671): Ranjudādīhi dha didda kirā kvaci jadalopoca (dha, da, idda, ka, ira after ranja, uda and the like; sometimes j, d elided) apavada
Section titled “§661 (671): Ranjudādīhi dha didda kirā kvaci jadalopoca (dha, da, idda, ka, ira after ranja, uda and the like; sometimes j, d elided) apavada ”Ranja udi37 idi cadi madi khuda chidi rudi dala susa suca vaca vaja iccevamādīhi dhātūhi dha da idda ka ira iccete paccayā honti, kvaci ja da lopo ca, puna nippajjante.
Rañjitabbanti randhaṃ, ranjayitthāti vā randhaṃ, attani sannissitānaṃ macchamakarānaṃ pītisomanassaṃ undati pasavati janetīti samuddo, indati paramissariyaṃ karotīti indo, indattaṃ adhipatibhāvaṃ karotīti vā indo, canditabbo icchitabboti cando, mandati hāsetīti mando, maditabbo hāsetabboti vā mando, khudati pipāsetīti khuddo, chinditabboti chiddo, rudati hiṃsatīti ruddo, dalati duggatabhāvaṃ gacchatīti daliddo, sussatīti sukkaṃ, sucatīti soko, vacitabbanti vakkaṃ, appaṭihato hutvā vajati gacchatīti vajiraṃ iccevamādi.
After the roots ranja (“be coloured, delight”), udi (“be wet, flow”), idi (“rule”), cadi (“shine; desire”), madi (“be glad”), khuda (“be hungry”), chidi (“cut”), rudi (“hurt; weep”), dala (“split; be wretched”), susa (“dry up”), suca (“grieve”), vaca (“speak”), vaja (“go”) and the like, the suffixes dha, da, idda, ka and ira are used, and in some places the j and d are elided (lopa); the words are then formed again.
§662 (672): Paṭito hissa heraṇa hīraṇa (heraṇ, hīraṇ for hi after paṭi) apavada
Section titled “§662 (672): Paṭito hissa heraṇa hīraṇa (heraṇ, hīraṇ for hi after paṭi) apavada ”Paṭi iccetasmā hissa dhātussa heraṇa hīraṇa ādesā honti.
Paṭipakkhe madditvā gacchati pavattatīti pāṭiheraṃ, pāṭihīraṃ.
After paṭi, the root hi (“go”) is replaced by heraṇa and hīraṇa.
§663 (673): Kaḍyādīhi ko (ka after kaḍi and the like) apavada
Section titled “§663 (673): Kaḍyādīhi ko (ka after kaḍi and the like) apavada ”Kaḍi ghaḍi vaḍi karaḍi maḍi saḍi kuṭhi bhaḍi paḍi daḍi raḍi taḍi isiḍi caḍi gaḍi aḍi laḍi meḍi eraḍi khaḍi iccevamādīhi dhātūhi kapaccayo hoti saha paccayena ca nippajjante yathāsambhavaṃ.
Kaṇḍitabbo chinditabboti kaṇḍo, ghaṇḍitabbo ghaṭetabboti ghaṇḍo38, vaṇḍanti etthāti vaṇḍo, karaṇḍitabbo bhājetabboti karaṇḍo, maṇḍīyate vibhūsīyate etenāti maṇḍo, saṇḍanti gumbanti etthāti saṇḍo, aṅgamaṅgāni kuṇṭhati chindatīti kuṭṭhaṃ, bhaṇḍitabbanti bhaṇḍaṃ, paṇḍati liṅgavekallabhāvaṃ gacchatīti paṇḍako.
Daṇḍati āṇaṃ karoti etenāti daṇḍo, raṇḍati hiṃsatīti raṇḍo, visesena taṇḍati cāleti paresaṃ viññūnaṃ hadayaṃ kampetīti vitaṇḍo, isiṇḍati paresaṃ maddatīti isiṇḍo, caṇḍati caṇḍikkabhāvaṃ karotīti caṇḍo, gaṇḍati sannicayati samūhaṃ karoti etthāti gaṇḍo, aṇḍīyati nibbattīyatīti aṇḍo, laṇḍitabbo jigucchitabboti laṇḍo, meṇḍati kuṭilabhāvaṃ gacchatīti meṇḍo, eraṇḍati rogaṃ hiṃsatīti eraṇḍo, khaṇḍitabbo chinditabboti khaṇḍo iccevamādi.
After the roots kaḍi, ghaḍi, vaḍi, karaḍi, maḍi, saḍi, kuṭhi, bhaḍi, paḍi, daḍi, raḍi, taḍi, isiḍi, caḍi, gaḍi, aḍi, laḍi, meḍi, eraḍi, khaḍi and the like, the suffix ka is used, and the words are formed together with the suffix, as the case may be.
§664 (674): Khādāmagamānaṃ kha ndha’ndha gandhā (khandha, andha, gandha for khāda, ama, gamu) apavada
Section titled “§664 (674): Khādāmagamānaṃ kha ndha’ndha gandhā (khandha, andha, gandha for khāda, ama, gamu) apavada ”Khāda ama gamu iccetesaṃ dhātūnaṃ khandha andha gandhādesā honti, kapaccayo ca hoti.
Jātijarāmaraṇādīhi saṃsāradukkhehi khāditabboti khandho, amati aṅgamaṅgassa rujjanabhāvaṃ gacchatīti andho, cakkhunā amati rujjatīti vā andho, taṃ taṃ ṭhānaṃ vātena gacchatīti gandho. Evaṃ khandhako, andhako, gandhako.
The roots khāda (“eat”), ama (“go; be ill”) and gamu (“go”) are replaced by khandha, andha and gandha, and the suffix ka is used.
§665 (675): Paṭādīhyalaṃ (ala after paṭa and the like) apavada
Section titled “§665 (675): Paṭādīhyalaṃ (ala after paṭa and the like) apavada ”Paṭa kala kusa kada bhaganda mekha vakka takka palla sadda mūla bila vida caḍi39 pañca vā vasa paci maca musa gotthu puthu bahu maṅga baha kamba samba aggaiccevamādīhi dhātūhi pāṭipadikehi ca uttarapadesu alapaccayo hoti, pacchā puna nippajjante.
Paṭe alanti paṭalaṃ40, kale alanti kalalaṃ, pāpake akusale dhamme kusati chindatīti kusalaṃ, kusabhūte yathāsabhāvadhamme alanti vā kusalaṃ, kuse uddissa dāne alanti vā kusalaṃ, kuse sañcaye dhammasamudāye alanti vā kusalaṃ, kadde madde alanti kadalaṃ, bhagande secane alanti bhagandalaṃ, bhagande muttakarīsaharaṇe alanti vā bhagandalaṃ, mekhe kaṭivicitte alanti mekhalaṃ, vakke rukkhatace alanti vakkalaṃ, takke rukkhasilese alanti takkalaṃ, palle ninnaṭṭhāne alanti pallalaṃ, sadde harite alanti saddalaṃ, mūle patiṭṭhāne alanti mulālaṃ, biḷe nissaye alanti bilālaṃ, vide vijjamāne alanti vidalaṃ, caṇḍe alanti caṇḍālo, pañcannaṃ rājūnaṃ alanti pañcālo, vā gatigandhanesu alanti vālaṃ, vā padagamane alanti vā vāḷo, vase acchādane alanti vasalo, pace vitthāre alanti pacalo, mace corakamme alanti macalo, muse theyye, muse pāṇacāge vā alanti musalo, gotte vaṃse siṅgālajātiyaṃ alanti gotthulo, puthumhi vitthāre alanti puthulo, bahumhi saṅkhyāne alanti bahulo, bahumhi vuddhimhi alanti vā bahulo, maṅgamhi gamane alanti maṅgalaṃ, bahumhi vuddhimhi alanti bahalaṃ, kambamhi sañcalane alanti kambalaṃ.
Sambamhi maṇḍale alanti sambalaṃ, agge gatikoṭille alanti aggaḷaṃ. Iccevamādayo aññepi saddā bhavanti.
After paṭa, kala, kusa, kada, bhaganda, mekha, vakka, takka, palla, sadda, mūla, bila, vida, caḍi, pañca, vā, vasa, paci, maca, musa, gotthu, puthu, bahu, maṅga, baha, kamba, samba, agga and the like, whether roots or nominal lemmas, the suffix ala is used as the last member, and the words are afterwards formed again.
§666 (676): Puthassa puthu pathā mo vā (puthu, patha for putha; in some places ama) apavada
Section titled “§666 (676): Puthassa puthu pathā mo vā (puthu, patha for putha; in some places ama) apavada ”Putha iccetassa pāṭipadikassa puthu pathādesā honti, kvaci amapaccayo hoti.
Putha hutvā jātanti puthavī pathame jāto pathamo, pathavī, paṭhamo vā, puthu kilese janetīti puthujjano, puthu hutvā jātanti pathavī41, paṭhavī vā.
The nominal lemma putha (“broad, wide”) is replaced by puthu and patha, and in some places the suffix ama is used.
§667 (677): Sasvādīhi tu davo (tu, du after sasu and the like) apavada
Section titled “§667 (677): Sasvādīhi tu davo (tu, du after sasu and the like) apavada ”Sasu dada ada madaiccevamādīhi dhātūhi tu du iccete paccayā honti.
Aññe satte sasati hiṃsatīti sattu, dukkhaṃ dadātīti daddu, dukkhena adati bhakkhati etthāti addu, dukkhaṃ adati anubhavati jano etenāti vā addu, dukkhaṃ bhājanaṃ ādhāraṃ bhavatīti42 vā addu, madati ummattaṃ karotīti maddu, madati maddabhāvaṃ karotīti vā maddu.
After the roots sasu (“hurt”), dada (“give”), ada (“eat”), mada (“be intoxicated”) and the like, the suffixes tu and du are used.
§668 (678): Cyādīhi īvaro (īvara after ci, pā, dhā and the like) apavada
Section titled “§668 (678): Cyādīhi īvaro (īvara after ci, pā, dhā and the like) apavada ”Ci pā dhāiccevamādīhi dhātūhi īvarapaccayo hoti.
Cīyatīti cīvaraṃ, pivatīti pīvaro, pātabbaṃ rakkhitabbanti vā pīvaraṃ. Dhāreti dhāretvā jīvitaṃ kappetīti dhīvaro, dhīvaraṃ.
After the roots ci (“heap up”), pā (“drink; protect”), dhā (“hold”) and the like, the suffix īvara is used.
§669 (679): Munādīhi ci (i after muna and the like, and after nominal lemmas) apavada
Section titled “§669 (679): Munādīhi ci (i after muna and the like, and after nominal lemmas) apavada ”Muna yata agga pata kava suca ruca mahāla bhaddāla mana43 iccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ipaccayo hoti.
Atthānatthaṃ munāti, ñeyyadhammaṃ lakkhaṇādivasena vā jānātīti muni, yatati vīriyaṃ karotīti yati, aggati kuṭilabhāvaṃ gacchatīti aggi, patati seṭṭho hutvā purato gacchatīti pati, kabyaṃ bandhatīti kavi, kantaṃ manāpavacanaṃ vadatīti vā kavi.
Sucati parisuddhaṃ bhavatīti suci, rucati dibbatīti ruci, mahantaṃ vibhavaṃ44 bhogakkhandhaṃ lātīti mahāli, bhaddaṃ yasaṃ lātīti bhaddāli, manaṃ tattha ratane nayatīti maṇi.
After muna (“know”), yata (“strive”), agga (“go crookedly”), pata (“go; fall”), kava (“compose”), suca (“be pure”), ruca (“shine”), mahāla, bhaddāla, mana and the like, whether roots or nominal lemmas, the suffix i is used.
§670 (680): Vidādīhyūro (ūra after vida and the like) apavada
Section titled “§670 (680): Vidādīhyūro (ūra after vida and the like) apavada ”Vida valla masa sida du ku kapu45 maya udi khajja kuraiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ūrapaccayo hoti.
Vidituṃ alanti vidūro, vidūraṭṭhāne jāto vedūro, vallati vallabhāvena bhavatīti vallūro, vallati aññamaññaṃ bandhatīti vā vallūro, āmasitabboti masūro, sindati siṅgārabhāvaṃ gacchatīti sindūro, sindati virocatīti vā sindūro, gamituṃ alaṃ anāsannattāti dūro, kuti saddaṃ karotīti kūro, attano gandhena aññaṃ gandhaṃ kapati hanati hiṃsatīti kappūro, kappati rogāpanayane samatthetīti vā kappūro, mahiyaṃ ravatīti mayūro, mahiyaṃ yāti gacchatīti mayūro, paṃsuṃ undati pasavatīti undūro, khajjitabbo khāditabboti khajjūro, kurati akkosatīti kurūro46.
After the roots vida (“know”), valla (“cover; bind”), masa (“touch”), sida (“adorn”), du (“go”), ku (“sound”), kapu (“destroy”), maya (“go”), udi (“be wet”), khajja (“eat”), kura (“abuse”) and the like, and after nominal lemmas, the suffix ūra is used.
§671 (681): Hanādīhi nu ṇutavo (nu, ṇu, tu after hana and the like) apavada
Section titled “§671 (681): Hanādīhi nu ṇutavo (nu, ṇu, tu after hana and the like) apavada ”Hana jana bhā ri khanu ama ve dhe47 dhā si ki hi48 iccevamādīhi dhātūhi nu ṇu tu49 iccete paccayā honti.
Bhojanaṃ hanati hiṃsati etenāti haṇu, hanu vā. Gamanaṃ janetīti50 jāṇu, bhāti51 dibbatīti bhāṇu, nivāte riti gacchatīti reṇu, khaṇitabbo avadāritabboti khāṇu.
Aṅgamaṅgassa rujjanabhāvaṃ vijjhanabhāvaṃ amati gacchatīti aṇu, veṇu, veti tantasantāne bhavatīti veṇu, bahisāre alanti vā veṇu, vacchaṃ pāyetīti dhenu, atthaṃ dhāretīti dhātu, gamanapacanādikaṃ kriyaṃ dhāretīti vā dhātu, sīyati bandhīyatīti setu, uddhaṃ gacchati pavattatīti ketu, attano phalaṃ hinoti pavattatīti hetu.
After the roots hana (“strike”), jana (“produce”), bhā (“shine”), ri (“go”), khanu (“dig”), ama (“go”), ve (“weave”), dhe (“drink”), dhā (“hold”), si (“bind”), ki (“rise”), hi (“send forth”) and the like, the suffixes nu, ṇu and tu are used.
§672 (682): Kuṭādīhi ṭho (ṭha after kuṭa and the like) apavada
Section titled “§672 (682): Kuṭādīhi ṭho (ṭha after kuṭa and the like) apavada ”Kuṭa kusa kaṭaiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ṭhapaccayo hoti52.
Aṅgamaṅgaṃ kuṭati chindatīti kuṭṭhaṃ, dhaññena chādetabbo pūretabboti koṭṭho, kaṭitabbaṃ madditabbanti, kaṭṭhaṃ.
After the roots kuṭa (“cut”), kusa (“cut; fill”), kaṭa (“crush”) and the like, and after nominal lemmas, the suffix ṭha is used.
§673 (683): Manu pūra suṇādīhi ussa nusisā (ussa, nusa, isa after manu, pūra, suṇa and the like) apavada
Section titled “§673 (683): Manu pūra suṇādīhi ussa nusisā (ussa, nusa, isa after manu, pūra, suṇa and the like) apavada ”Manu pūra suṇa kusu53 ila ala maha si ki iccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ussa54 nusa isa iccete paccayā honti, puna nippajjante.
Kusalākusale dhamme manati jānātīti manusso, mānuso. Kāraṇā kāraṇaṃ manati jānātīti vā manusso, mānuso55. Atthānatthaṃ manati jānātīti vā manusso, mānuso.
Mātāpitūnaṃ hadayaṃ pūretīti puriso, attano manorathaṃ pūretīti vā puriso, pūretīti vā poso, sasurehi suṇitabbā hiṃsitabbāti suṇisā, dvinnaṃ jānānaṃ kulasantānaṃ karotīti vā suṇisā, kucchitabbanti karīsaṃ, gabbhaṃ vimocetīti suriso56, tamandhakāravidhamanena sattānaṃ bhayaṃ surati hiṃsatīti sūriyo, rogaṃ hiṃsatīti sirīso, ilati kampatīti illiso, taṇhāya dubbalo hutvā ilati kampatīti vā illiso57, pāpakaraṇe alati samatthetīti alaso, mahitabbo pūjetabboti mahiso, sīyati bandhīyatīti sīsaṃ, kitabbaṃ hiṃsitabbanti kisaṃ, iccevamādi.
After the roots manu (“know”), pūra (“fill”), suṇa (“hurt”), kusu (“despise”), ila (“shake”), ala (“be able”), maha (“honour”), si (“bind”), ki (“hurt”) and the like, and after nominal lemmas, the suffixes ussa, nusa and isa are used, and the words are then formed again.
Iti kibbidhānakappe uṇādikappo chaṭṭho kaṇḍo.
Thus ends the uṇādi chapter, the sixth section of the kibbidhāna chapter.
Uṇādikappo niṭṭhito.
The uṇādi chapter is finished.
Kaccāyanapakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.
The Kaccāyana treatise is finished.58
Footnotes
Section titled “Footnotes”-
Senart’s edition reads
bhavatā kattabbaṃ kammaṃfor the CST’skattabbaṃ bhavatā; the CST is kept. ↩ -
Senart’s edition reads
kiccattha ktattha khatthafor the CST’skicca tta khattha, and Malai (1997) printskicca,kta,khattha; the CST is kept. ↩ -
Senart’s edition and Malai (1997) read
bhīmofor the CST’sbhemo; the CST is kept. ↩ -
Senart’s edition and Malai (1997) read
sīmofor the CST’ssīmā; the CST is kept. ↩ -
CST4 prints
Dabbasambhāra gaṇhātīti, the object without its inflection; §628 glossesrathowithdabbasambhāre rahati gaṇhātīti. ↩ -
T, in Malai (1997), glosses the two words apart,
maccharāyatīti maccharoandmaccharayanaṃ macchero, where the CST glossesmaccharoalone and addsevaṃ macchero. ↩ -
T, in Malai (1997), glosses
sajjati etthāti allaṃfor the CST’salati samatthetīti allaṃ. ↩ -
Senart’s edition reads
lako cāgamofor the CST’slato ko ca āgamo, which Malai (1997) renders “lakais also augmented”; the CST is kept. ↩ -
CST4 prints
Avassate tāva;Avassake, parallel toAdhamiṇebelow, is read with B1, S1 and S2 in Malai (1997). ↩ -
Senart’s edition reads
kāriyaṃ, kayyaṃ bhavatā vatthaṃfor the CST’skāriyaṃ me bhavatā sayanaṃ; the CST is kept. ↩ -
Senart’s edition and Malai (1997) read
sakko bhavaṃ hantuṃfor the CST’ssakkā bhavaṃ hantuṃ; the CST is kept. Senart’s edition also readsjetuṃ, jinituṃfor the CST’sjanituṃ. ↩ -
CST4 prints
tabbo bhavaṃ janetuṃ;bhabbo, the third word of the vutti’s list, is read with Senart’s edition and Malai (1997). ↩ -
CST4 omits
abhiesanaṃ abhijjhā; it is restored from Senart’s edition and the manuscripts in Malai (1997). ↩ -
Senart’s edition and Malai (1997) read
pajjhāfor the CST’spacchā; the CST is kept. ↩ -
CST4 prints
titicchā;tikicchā, which the glosstikicchanaṃrequires, is read with B1, S1 and S2. Senart’s edition and Malai (1997) printcikicchā. ↩ -
CST4 prints
radihabbāti racchā;raditabbāis read, matching thevajitabbāandcaritabbāof the same list. ↩ -
CST4 prints
abhivitvā;abhibhavitvāis read with B1 and T in Malai (1997). ↩ -
Senart’s edition and Malai (1997) have
uddhūaftersandhūanduragoafterbhujago, which the CST lacks; the CST is kept. ↩ -
CST4 prints
a sa; the one rootasais read with Senart’s edition and Malai (1997). ↩ -
CST4 prints
lavaṇaṃ; the agent and action lists havelavano,lavanaṃ. ↩ -
CST4 prints
bhaganaṃ; the parallel lists havebhavano,bhavanaṃ, frombhū. ↩ -
CST4 prints
savaṇaṃa second time at the end of the instrument list; the other lists end withsamaṇo,samaṇaṃ. ↩ -
CST4 prints
sūdadhakā; the word issūdako, theṇvucounterpart ofsūdano. ↩ -
Malai (1997) reads the sutta’s
e saas one pronounesa; the vutti’s glossesetamivaandsamānamivamake two,eandsa. ↩ -
CST4 prints
mati. Budhi pūjādito ca, a full stop splitting the list; it is read as one list, as the Rūpasiddhi’smatibudhipūjādīhi ca. ↩ -
Malai (1997) renders
davo“playing” anddavathu“caused by that”; thedavaof the gloss is burning, anddavathufever. ↩ -
The words
vipatti te jammaandvikati te jammaare reproaches, but without the negativenathe suffixāniis not used. ↩ -
In
agati tethe negativenais present, but no reproach is meant, so the suffixāniis not used. ↩ -
S2, in Malai (1997), glosses
kāruwith three tenses,akāsi karoti karissatīti kāru; B1, S1 and T glossvāyufromvā(“blow”),avāyi vāyatīti vāyu, where the CST hasagacchi, gacchatīti. ↩ -
CST4 prints
passāpituṃ;passavituṃ, the infinitive of the rootsuthat the sutta names, is read with the Rūpasiddhi and S2 in Malai (1997). ↩ -
Senart’s edition, T, S1 and S2 read
passāvīandpaṭṭhāyīwith a longī, and Malai (1997) prints them so; the CST’s shortiis kept. ↩ -
CST4 prints the root list with roots split or run together (
Cha da ci ti,vatumida,ka la,ve pu); it is divided here aschada citi,vatu mida,kala,vepu. ↩ -
CST4 prints
ethenāti. ↩ -
T, in Malai (1997), adds
sotaṃ, sotraṃaftersutraṃ. ↩ -
CST4 prints
tantra. ↩ -
Senart’s edition, S1 and S2 read
yantaṃ, yantraṃfor the CST’syattaṃ, yatraṃ; the CST is kept. ↩ -
CST4 prints
uda; Senart’s edition and Malai (1997) readudi, which the glossundatirequires. T, in Malai (1997), glossessaṃ suṭṭhu udanti pasavanti etthāti samuddo. ↩ -
Senart’s edition, S1 and S2 read
ghaṇṭoandvaṇṭo(fromghaṭi,vaṭi) for the CST’sghaṇḍo,vaṇḍo, and Malai (1997) prints them; the CST is kept. ↩ -
CST4 prints
caḍaṃ; the Rūpasiddhi readscaḍi, the root ofcaṇḍālo. ↩ -
Malai (1997) takes
paṭeas the nounpaṭa, “that is enough for the garment”; the rootpaṭa(“spread”) is taken here. ↩ -
CST4 prints
pathavī, pathavī vā, the word doubled;paṭhavī vāis read for the second, with B1 and Senart’s edition in Malai (1997). ↩ -
CST4 prints
bhāvatīti;bhavatītiis read, with B1 in Malai (1997). ↩ -
CST4 prints
manaiiccevamādīhiformana iccevamādīhi. ↩ -
CST4 prints
vibhāvaṃ;vibhavaṃ, “wealth”, is read with B1 in Malai (1997). ↩ -
CST4 prints
dukukapufordu ku kapu. ↩ -
B1 and T, in Malai (1997), gloss
kusati akkosatīti kurūro, and Senart’s edition lists the root askhura; the CST’skura,kuratiis kept. ↩ -
CST4 prints
ve ve dhā; Senart’s edition, with B1, S1 and S2, readsve dhe dhā, anddhe(“drink”) is read. ↩ -
CST4 prints
bhāriandsikiforbhā riandsi ki. ↩ -
CST4 prints
ku; the sutta, Senart’s edition and Malai (1997) readtu. ↩ -
CST4 prints
janetītī, and likewisegacchatītī,bhavatītī,pāyetītī,dhāretītī(twice),sīyatī bandhīyatītīandpavattatītī(twice), with a finalīfori; all are corrected here. ↩ -
CST4 prints
bhāṇu dibbatīti bhāṇu;bhātiis read for the first word, with B1 and T in Malai (1997). ↩ -
CST4 prints
hotī, and in the exampleschindatītīandpūretabbotī, with a finalīfori. ↩ -
Senart’s edition and Malai (1997) divide
kusuinto two roots,ku su, and T and S2 addsiriaftersu; the CST’skusuis kept. ↩ -
CST4 prints
usa; the sutta and the Rūpasiddhi readussa. ↩ -
CST4 prints
mānussohere and in the next gloss; the first gloss and the Rūpasiddhi readmānuso, the form the suffixnusayields. ↩ -
T, in Malai (1997), reads
abbhaṃ vimocetīti surisofor the CST’sgabbhaṃ; the CST is kept. ↩ -
CST4 prints
illigho;illisois read, with B1 in Malai (1997), where T and Senart’s edition haveiliso. ↩ -
Senart’s edition closes with a verse after the colophon,
Yāni sippāni lokasmiṃ aṇuṃthūlāni vijjare, tāni sabbāni sippāni sayaṃsijjhā bhavantu me, which the CST does not have. ↩